पाठदुखी, कंबरदुखी आणि मणक्यांचे आजार - डॉ. अनिल पुंडे-शिर्के

पाठदुखी, कंबरदुखी आणि मणक्यांचे आजार - डॉ. अनिल पुंडे-शिर्के

आरोग्यनामा || पाठदुखी, कंबरदुखी आणि मणक्यांचे आजार केवळ वाढत्या वयातच होतात असे नाही. तरूण आणि अगदी लहान वयातही चुकीची जीवनशैली या आजारांचा सामना करावा लागतो. मणक्यांच्या आजारांचे प्रकार कोणते, त्यांची लक्षणे काय आहेत, कोणत्या आजाराला कोणत्या तपासण्या  आपणाला फायदेशीर ठरतील याविषयी आपण अस्थिरोग तज्ज्ञ डॉ. अनिल पुंडे-शिर्के यांकडून अधिक जाणून घेणार आहोत.

डॉ. अनिल पुंडे-शिर्के अस्थिरोग तज्ज्ञ असून त्यांचे शिक्षण एम.बी.बी.एस.डी.आँर्थो झालेले आहे.त्यांचे इंदापूर शहरात विघ्नहर्ता अँक्सिडेंट हाँस्पिटल अँन्ड अँडव्हाँन्सड् ट्रामा सेंटर आहे.त्यांची या क्षेत्रात दहा वर्षाहून अधिकची सेवा झालेली आहे. अनेक गंभीर विकारांवर त्यांनी सक्षम इलाज केले आहेत. 

मणक्यांमध्ये नैसगिकत: चार वेगवेगळे बाक असतात. मानेला पुढच्या दिशेने, पाठीला मागच्या दिशेने, कंबरेला पुढच्या दिशेने आणि माकडहाडाला मागच्या दिशेने बाक असतो. हे चार बाक मिळून मणक्यांचा पूर्ण स्तंभ (आलेख) तयार होतो. हे बाक जोपर्यंत टिकून असतात तोपर्यंत मणक्यांच्या स्तंभाची लवचिकता टिकून राहते.

सतत सोफ्यावर, खुर्चीवर किंवा मोटारीत बसून राहणे, याचसोबत दिवसभर संगणकासमोर बसून काम करणे अशा प्रकारच्या बसून करावयाच्या जीवनशैलीत मानसिक कष्ट वाढले मात्र शारिरिक कष्ट कमी झाले आहे. त्यामुळे मणक्यांच्या जडणघडणीसाठी आवश्यक असणारा भार त्यांवर पडणे बंद झाला आणि चुकीच्या पद्धतीने मणक्यांवर येणारा भार वाढला आहे.

असा ताण मणक्यांवर सहन करण्यासाठी लागणारी लवचिकता चालण्याच्या व्यायामाने येऊ शकते. काही वर्षांपूर्वी प्रत्येक व्यक्तीकडे वाहन नसे.दळणवळणासाठी पायी चालणे किंवा सायकल चा वापर होत होता. यातून सहाजिकच व्यायाम केले जात होता. आजच्या जीवनशैलीत ‘व्यायाम’ हा भाग जीवनातून हद्दपार होत चालला आहे.

पंधराव्या वर्षी कोणतेही शारिरिक श्रम न करताही मणक्यांची चकती घसरण्याचा अर्थात ‘स्लिप डिस्क’चा आजार झालेले रूग्ण अनेक वेळा पहायला मिळतात. व्यक्तीचे वजन खूप जास्त असणे, रोजचा दूरवरचा प्रवास अधिक असने,अति कष्टांची कामे करावी लागणे या कारणामुळे स्लिप डिस्क चा सामना करावा लागतो हे पूर्णत: बरोबर नाही. एखाद्या व्यक्तीच्या मणक्यांत नैसर्गिकरित्याच कमकुवतपणा असू शकतो. 

मणक्यांचे नैसर्गिक बाक बिघडायला लागले की मणक्यांच्या स्तंभाची लवचिकताही कमी होऊ लागते. त्यामुळे मणक्यांवर विचित्र पद्धतीने वजन येण्याची प्रक्रिया सुरू होते. परिणामी मणक्यांच्या चकतीच्या कुंपणाची आणि चकतीचीही झीज सुरू होते. वाढत्या वयापरत्वे हा त्रास वाढत जातो. याला स्पाँडिलोसिस म्हणतात. 

मणक्यांच्या इंग्रजी ‘एस’ अक्षराच्या आकाराच्या चार नैसर्गिक बाकांना आधार मिळेल अशा पद्धतीने न बसता चुकीच्या पद्धतीने बसले तरी पाठदुखी सुरू होऊ शकते. साधी बैठकही माणसाला भयंकर आजाराच्या दिशेने ढकलू शकते. हा त्रास एका दिवसांत निश्चितपणे होत नाही. मात्र तो हळूहळू वाढत जातो.यांमुळे मणके व पाठदुखीच्या आजारांना आमंत्रण मिळते. शरीराच्या गुरूत्वाकर्षणाचा मध्य व्यवस्थित राहील अशा पद्धतीने शरीराची हालचाल केल्यास मात्र हे आजार होण्याची शक्यता खूप कमी होते.

एखाद्याची नस काही कारणाने दबली असेल तर त्या व्यक्तीचा त्रास केवळ कंबर दुखण्यापुरताच मर्यादित राहत नाही. ती नस पायात ज्या दिशेने गेलेली असते त्या दिशेने पायातही कळा येऊ लागतात. चालायला सुरूवात केल्यावर ते दुखणे वाढत जाते. याबरोबरच पायात थोडा बधिरपणा येऊ शकतो आणि आणखी त्रास वाढल्यावर पायातील ताकद कमी होण्याचीही शक्यता असते. पण काही मंडळींना बसल्यावर दुखते आणि चालल्यावर बरे वाटते. या लोकांना सांध्यांची समस्या, लिगामेंट फाटणे किंवा मणक्यांवर चुकीच्या पद्धतीने वजन पडणे या तीन पैकी कोणतीतरी एक समस्या असू शकते. काही वेळा एमआरआय चाचणीत चकती घसरलेली दिसते. पण चकती घसरून नस दबण्याने सामान्यत: जी लक्षणे दिसतात ती लक्षणे व रूग्णाची लक्षणे जुळत नसतात. त्यामुळे रूग्णाची पाठदुखी नक्की चकती घसरल्यामुळेच उद्भवलेली आहे का याचे निदान अचूक होणे गरजेचे आहे.

ज्या व्यक्तीच्या पाठदुखीचा त्रास पाठीपुरताच मर्यादित राहून तो पायाकडे पसरत नाही पण सुचविलेले व्यायाम व औषधे घेऊन पाठदुखी बरीही होत नाही, त्या व्यक्तीसाठी एक्स रे ही तपासणी फायदेशीर ठरू शकते. त्याद्वारे मणक्यांच्या रचनेत काही बदल आहे का हे तपासता येते. लगेच एमआरआय चाचणी करण्याची गरज भासत नाही. जेव्हा पाठ भयंकर दुखत असते, पायही दुखत असतात. चालल्यानंतर हा त्रास वाढत जातो. पायात बधिरपणाही असतो आणि हळूहळू पायातली ताकद कमी होण्याचीही भावना असते तेव्हा मात्र एमआरआय तपासणी गरजेची आहे. पायातून चप्पल वारंवार निसटणे, मांडी घालून बसल्यावर उठताना एकाच पायावर खूप जोर देऊन उठावे लागणे, खुर्चीत बसून हाताची घडी घालून उठण्याचा प्रयत्न केला असता उठता न येणे ही पायातली ताकद कमी होण्याची काही लक्षणे आहेत.  एमआरआय ही खूप संवेदनशील तपासणी असल्याने त्यात रूग्णाच्या नेमक्या समस्येविषयी अधिक माहिती कळते.

यांव्यतिरिक्त अधिकच्या माहितीसाठी आपण डाॅ.अनिल पुंडे-शिर्के यांच्या विघ्नहर्ता अँक्सिडेंट हाँस्पिटल अँन्ड अँडव्हाँन्सड् ट्रामा सेंटर ला भेट देऊन माहिती घेऊ शकता. संपर्क - ०२१११-२२३०६५ /९४२२५२३२३६